Profesyonel Futbolcu Sözleşmelerinin Hukuki Niteliğinin Değerlendirilmesi
Profesyonel futbolcu sözleşmeleri, futbolcu ile kulüp arasında akdedilen ve her iki tarafa da borç yükleyen özel bir hizmet sözleşmesidir. Bu sözleşmeler, İş Kanunu kapsamında değerlendirilmemekte olup, Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmelerine ilişkin hükümlerine tabidir. Profesyonel futbolcu sözleşmelerinin hukuki niteliği, unsurları ve yasal çerçevesi hakkında kapsamlı değerlendirme.
Genel anlamda sözleşmeler Türk Borçlar Hukuku çerçevesinde düzenleme alanı bulmaktadır. Sözleşmeleri borç doğuran sözleşmeler ve diğer sözleşmeler olarak ikiye ayırmak mümkündür. Borç doğuran sözleşmeler ise tek tarafa borç yükleyen veyahut iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler olarak ikiye ayırabiliriz. Buna ek olarak, 6098 sayılı Borçlar Kanunu (TBK) bazı sözleşme tiplerini kanunda özel olarak düzenlemektedir.
İş Görme Sözleşmeleri
Makale konumuzu ilgilendiren "iş görme sözleşmeleri" bunlardan biridir. Taraflardan birinin bir iş görme borcunu yüklendiği sözleşmelere "iş görme sözleşmeleri" denilmektedir. Hizmet sözleşmeleri, eser sözleşmeleri iş görme sözleşmesinin türleridir.
Bu bağlamda futbolcu sözleşmeleri amatör veya profesyonel futbolcu ile profesyonel liglerde mücadele eden kulüp arasında akdedilen, futbolcunun kulübüne karşı bağımlı olarak iş görme edimini yüklendiği, kulübün ise iş görme edimi karşılığında futbolcuya karşı ücret ödeme edimini yüklendiği tam iki tarafa borç yükleyen bir hizmet sözleşmesidir.
Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Unsurları
Söz konusu tanım ışığında Profesyonel Futbolcu Sözleşmelerinin üç unsurdan oluştuğunu söylemek doğru olacaktır:
- İş görme
- Ücret
- Hukuki bağımlılık
Hukuki bağımlılık hizmetin işverenin gözetim ve yönetimi altında yapılmasını ifade etmektedir. Önemle vurgulamak gerekir ki, futbolcu sözleşmelerindeki kavramlar her ne kadar İş Kanunu ve İş Hukuku kavramlarına benzer ve/veya aynı gibi gözükse de Profesyonel Futbolcu Sözleşmeleri "iş sözleşmesi" olarak nitelendirilmemektedir.
Hizmet Sözleşmesi ve İş Sözleşmesi Karşılaştırması
Türk Borçlar Kanunu'nun 393. maddesine göre hizmet sözleşmesi; "işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir".
4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesine göre iş sözleşmesi; "bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. İş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tâbi değildir."
Bu iki hüküm karşılaştırıldığında ise iş sözleşmesinin 3 temel unsuru olan iş görme, ücret ve bağımlılık unsurları bakımından daha açıklayıcı olmaktadır.
Sporcuların İş Kanunu Kapsamı Dışında Tutulması
Her ne kadar İş Kanunu da genel olarak bir hizmet sözleşmesi ile işverene bağlı olarak çalışma ilişkilerini düzenlese de 4857 sayılı İş Kanunu'nun (İK) 4.maddesinin 1-g. bendinde sporcular İş Kanunu kapsamı dışında tutulmuştur.
Bu sebeple, İş Kanunu'nun yukarıda belirtilen konuları düzenleyen hükümlerinin profesyonel sporcu -dolayısıyla profesyonel futbolcu- sözleşmelerine uygulanması mümkün olmadığından, futbolcu ile kulübü arasındaki ilişkiye Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesini düzenleyen 393 vd. hükümlerinin uygulanması gerekecektir.
Hizmet Sözleşmesi Olarak Futbolcu Sözleşmeleri
Her tür iş, hizmet sözleşmesinin konusunu oluşturabileceğinden sporcuların yaptığı faaliyetlerin de hizmet sözleşmesine konu olmasına bir engel yoktur. İş Hukuku, bir işverene bağlı olarak, bir hizmet sözleşmesine dayanmak suretiyle çalışanlara özgü bir hukuk dalıdır. Bu itibarla İş Hukuku, işçinin bir hizmet sözleşmesine dayanarak, herhangi bir işte, ücret karşılığında işverene bağlı olarak gördüğü hizmet dolayısıyla oluşan hukuki ilişkiyi düzenler.
Borçlar kanunu, hizmet sözleşmesini iş görme yükümlülüğü altındaki kişinin söz konusu hizmeti vermeyi, işverenin de bu hizmet karşılığında ücret ödemeyi taahhüt ettiği bir sözleşme olarak tanımlandığından, profesyonel futbolcuyla kulübü arasındaki sözleşme, standart iş sözleşmesi olup, iş kanunu da bir hizmet sözleşmesine dayalı olarak herhangi bir işte ücret karşılığı çalışan işçi, işçiyi çalıştıranı işveren, işin yapıldığı yeri işyeri saydığından, futbolcu işçi, kulüp yönetimi işveren, kulüpte işyeri olarak düşünülebilir.
Sonuç
Ancak sporcular iş kanunu kapsamı dışında bırakıldıklarından İş Kanunu açısından işçi sayılmamaktadırlar. Sonuç olarak, sporcu hakkında iş kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı açıkça ifade edildiğinden profesyonel sporcuların İş Kanunu hükümlerinden yararlanmaları düşünülemez.
Profesyonel futbolcu sözleşmeleri, her ne kadar iş sözleşmesine benzer unsurlar taşısa da, İş Kanunu kapsamı dışında bırakılmış ve Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmelerine ilişkin hükümlerine tabi tutulmuş özel bir sözleşme türüdür.