Profesyonel Futbolcunun Görüntü ve Sesinin Yapay Zeka ile İzinsiz Kullanılması ve Hukuki Sorumluluk

Futbolcunun Kişilik Hakları Karşısında Dijital Teknolojilerin Sınırları

Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte profesyonel sporcuların görüntü ve seslerinin dijital ortamda yeniden üretilmesi mümkün hale gelmiştir. Bugün bir futbolcunun herhangi bir çekime katılmasına gerek olmaksızın, kendisinin yer aldığı izlenimi veren reklam filmleri veya açıklamalar yaptığı izlenimini uyandıran ses kayıtları oluşturulabilmektedir. Özellikle “instagram” ve “X” sitelerinde bu gibi durumlarla çokça karşılaşılmaktadır.

Bu teknolojilerin spor endüstrisinde kullanımı beraberinde önemli bir hukuki soruyu gündeme getirmektedir: Futbolcunun görüntüsünün veya sesinin daha önce kaydedilmiş olması, bu verilerin yapay zeka aracılığıyla sınırsız şekilde kullanılmasına imkan verir mi?

Sorunun yanıtı yalnızca futbolcu ile kulüp arasındaki sözleşmeye değil, kişilik haklarının korunmasına, fikri haklara ve kişisel verilerin işlenmesine ilişkin düzenlemelere bağlıdır.

Futbolcunun Görüntüsü ve Sesi Üzerindeki Hukuki Koruma

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri, kişilik hakkına yönelik hukuka aykırı saldırılar karşısında hukuki koruma sağlamaktadır.

Kişinin görüntüsü, sesi ve kimliğini belirlenebilir kılan özellikleri kişilik hakkıyla bağlantılıdır. Profesyonel futbolcunun kamuoyu tarafından tanınması, bu hakların bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 86. maddesinde de resim ve portrelerin kamuya sunulmasına ilişkin özel hükümler bulunmaktadır.

Futbolcunun müsabaka sırasında çekilmiş bir fotoğrafının haber amacıyla kullanılması ile aynı fotoğraftan yararlanılarak futbolcunun bir ticari ürünü tavsiye ediyormuş gibi gösterilmesi hukuken farklı değerlendirilmelidir. Özellikle yapay zeka aracılığıyla gerçekte bulunmayan bir beyanın futbolcuya aitmiş gibi üretilmesi, kişilik hakkına müdahale niteliği taşıyabilir.

Kulübün Futbolcu Sözleşmesine Dayanarak Görüntü Kullanması

Profesyonel futbolcu sözleşmelerinde kulübün tanıtım faaliyetlerine, sponsorluk anlaşmalarına ve futbolcunun görüntüsünün kullanımına ilişkin hükümler bulunabilmektedir. Ancak görüntü kullanımına yönelik sözleşmesel izinlerin kapsamı önem taşımaktadır.

Örneğin futbolcunun takım fotoğraflarında ve kulübün resmi tanıtımlarında yer almasına izin verilmiş olması, sesinin yapay zekayla taklit edilerek üçüncü bir markanın reklamında kullanılmasını kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez.

Bu noktada iznin hangi amaçla verildiği, kullanımın kapsamı, süresi ve üçüncü kişilere devredilip devredilemeyeceği değerlendirilmelidir. Genel nitelikte kaleme alınmış bir tanıtım maddesinin, henüz sözleşme yapılırken öngörülmeyen bütün dijital kullanım biçimlerini kapsadığı doğrudan kabul edilmemelidir.

Futbolcunun İzni Olmaksızın Reklam Üretilmesi

Bir spor giyim markasının, futbolcunun sosyal medya hesabından alınan görüntülerini kullanarak yapay zeka yardımıyla reklam oluşturduğunu varsayalım. Hazırlanan reklamda futbolcu, gerçekte kullanmadığı bir ürünü tavsiye ediyormuş gibi gösterilmektedir.

Böyle bir durumda görüntünün daha önce kamuya açık şekilde paylaşılmış olması, onu ticari amaçla yeniden kullanan kişilere sınırsız bir hak tanımaz. Hukuki değerlendirmede özellikle reklamın ticari niteliği, futbolcunun tanınabilirliği, verilen izinlerin kapsamı ve oluşan zarar önem kazanacaktır.

Görüntüyü kullanan kişinin kulüp, sponsor veya bağımsız bir reklam ajansı olması da sorumluluğun belirlenmesi bakımından dikkate alınmalıdır.

Futbolcu Hangi Hukuki Yollara Başvurabilir?

İzinsiz oluşturulan içerik nedeniyle kişilik hakkının ihlal edildiği durumlarda Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesi kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması veya hukuka aykırılığının tespiti gündeme gelebilir.

Somut olayın koşullarına göre maddi ve manevi tazminat talepleri de ileri sürülebilir.

Bunun yanında futbolcunun görüntüsü ve sesi üzerinden gerçekleştirilen kişisel veri işleme faaliyetleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Uyuşmazlığın niteliğine göre ilgili platform nezdinde başvuru yapılması ve gerekli şartların bulunması halinde yargısal koruma yollarına müracaat edilmesi mümkündür.

Özellikle dijital içeriklerin kısa sürede yayılabilmesi nedeniyle hukuka aykırı kullanımın tespiti ve delillerin korunması büyük önem taşımaktadır.

Sözleşme Sona Erdikten Sonra Futbolcunun Görüntüsü Kullanılabilir mi?

Futbolcunun kulüpten ayrılmasından sonra eski görüntülerinin kullanılmaya devam edilmesi de uyuşmazlık doğurabilir. Kulübün geçmiş müsabakalara ilişkin arşiv görüntülerini yayımlaması ile eski futbolcunun görüntüsünü yeni bir sponsorluk kampanyasında kullanması aynı hukuki nitelikte değildir. Sözleşme sona erdikten sonra devam eden ticari kullanımlar bakımından taraflar arasında geçerli bir izin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Ayrıca yapay zeka yardımıyla oluşturulan yeni içerikler, önceki görüntülerin basit şekilde yeniden yayımlanmasından farklı hukuki sorunlar doğurabilir.

Sonuç

Yapay zeka teknolojilerinin spor endüstrisinde yaygınlaşması, futbolcuların görüntü ve sesleri üzerindeki hakların sözleşmelerde daha açık düzenlenmesini gerekli hale getirmiştir.

Futbolcunun tanınmış olması veya kulübün geçmişte görüntü kullanımına ilişkin belirli haklar elde etmiş bulunması, her türlü dijital kullanımın hukuka uygun olduğu anlamına gelmemektedir.