Spor Kulübü Anonim Şirketlerinin Hukuki Konumunun Değerlendirilmesi

Türkiye'de futbol kulüpleri 1990'lı yıllarda şirketleşmeye başlamıştır. Naklen yayın gelirleri, sponsorluk gelirleri ve logolu ürün satışlarındaki artışlar kulüplerin gelirlerini artırırken, transfer ücretlerindeki artışla da kulüp giderleri artırmıştır. Bahsedilen olgular, Türk futbol kulüplerinin gelir-gider dengesini profesyonelce yönetmeleri için şirketleşmesini gerekli kılmıştır.

Ortaklık ve Şirket Kavramı

Kişilerin bir gaye etrafında toplanmalarını ifade eden ortaklık veya şirket kelimesinin sözlük anlamı çok kapsamlıdır fakat hukuk terminolojisinde şirket veya dernek kavramları ile bir amaç etrafında bilinçli şekilde birleşmiş kişi toplulukları kastedilmektedir. İşletme konusu olarak spor faaliyeti yürüten şirketler "spor anonim şirketi" olarak adlandırılmış ve özel hükümlere tabi tutulmuştur.

Bu özel hukuk düzeni, spor anonim şirketinin, anonim ortaklıkların bir görünüm biçimi, bir türü olarak konumlandırılmasına yol açmaktadır. Bakınız, SKSFK m.14'e göre 6102 sayılı Kanuna göre kurulan ve tüzel kişilik kazanan anonim şirketler, Bakanlık tarafından tescil edilmeleri ile spor anonim şirketi vasfını kazanır.

Spor Anonim Şirketinin Tanımı

Spor anonim şirketi, SKSFK m. 2 uyarınca bir spor kulübünün bağlı ortaklığı veya iştiraki olarak ya da spor kulübünden bağımsız bir şekilde 6102 sayılı TTK'ya göre kurulan ve spor faaliyetinde bulunmak amacıyla Bakanlığa tescilini yaptıran anonim şirkettir. Bu tanım çerçevesinde bir spor anonim şirketinin var olabilmesi için öncelikle TTK'ya göre kurulup ticaret siciline tescil edilmiş bir anonim şirketin varlığı gerekmektedir.

Karakteristik Özellikleri

Spor anonim şirketini anonim ortaklığın diğer görünüm biçimlerinden ayrıştıracak karakteristik özelliklerden söz etmek çok mümkün değildir. Bununla birlikte, spor faaliyetini yürütecek şirketin bir anonim ortaklık olarak kurulması zorunludur; böylelikle spor anonim şirketi zorunlu olarak bir tür anonim ortaklıktır.

Spor anonim ortaklığı, spor faaliyeti yürüttüğü için; kuruluşu izne tabi kılınmasa da faaliyetlerde bulunması izne tabidir. Tescil sisteminde tüzel kişilik kazanılması için gerekli şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Yani, dernekteki gibi serbest kuruluş sistemi ortadan kalkmış ve kurucu nitelikteki tescile bağlı bir sistem getirilmiştir.

Özel Düzenlemeler

Spor faaliyetini yürüttüğü ticari işletmesi ve bu işletmeyi devretmesi özel kurallara bağlanmış ve aynı zamanda bütçe konusunda özel bazı sınırlamalara tabi kılınmış bir anonim ortaklıktır. Bunun yanında, şirket spor faaliyetleri dışında ekonomik amaç ve konularda da faaliyetlerde bulunabilir. Fakat bir anonim şirketin Bakanlık tarafından tutulan spor anonim şirketi statüsünü kazanabilmesi için mutlaka spor faaliyetlerinde bulunma saiki olmalıdır.

Anonim Ortaklık Zorunluluğu

Kanunkoyucunun spor şirketini yapılandırırken ve örgütlerken, anonim ortaklığı zorunlu olarak belirlemiştir. Zira, spor faaliyeti her geçen gün daha yüksek sponsorluklar gerektiren, çevresindeki birçok ekonomik dalı besleyen, siyasetin öncelikli etki alanlarından biri olarak konumlanan bir alanı oluşturmaktadır.

Yalnızca birazı belirtilen bu olgular bile, spor faaliyetiyle ilgilenen anonim ortaklıkların modern hukukun sağladığı olanaklarla en kapsamlı şekilde denetlenmesini gerektirmektedir. Ortaklık türleri içinde, kurumsal yönetime, bu anlamda her şeyden önce hesap verebilirliğe ve şeffaflığa elverişli tek tür, anonim ortaklıktır.

Burada esasında üzerinde durulan spor faaliyeti futbol faaliyetidir. Bununla birlikte, aksinin öngörülmediği durumlarda, spor faaliyetinin bir spor anonim ortaklığı üzerinden değil de bir spor kulübü üzerinden de yürütülmesi mümkündür.

Ticaret Ortaklığı Olarak Kuruluş

Spor faaliyetini yürütecek kişilerin, faaliyetin kapsamı itibariyle bir ticaret ortaklığı kurmaya yönelmeleri durumunda, bu faaliyetin yürütüleceği ticaret ortaklığı, artık spor anonim ortaklığıdır. Uygulamada SKSFK'da hüküm bulunmayan hallerde, başta 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat olmak üzere genel hükümler uygulama alanı bulmaktadır.

Halka Açık Spor Anonim Şirketleri

Öte yandan, SKSFK Amaç başlığı altındaki m. 1/3 uyarınca payları borsada işlem gören spor anonim şirketleri de dâhil olmak üzere tüm halka açık spor anonim şirketleri sermaye piyasası mevzuatına tabi olduğu belirtilmektedir. Bu kanunda spor anonim şirketleri için getirilen hükümler, sermaye piyasası mevzuatının halka açık şirketler için getirdiği düzenlemelerden ayrılmadığı sürece uygulanmaktadır.

Aynı konuda farklı hükümler olması durumunda halka açık spor anonim şirketlerine sermaye piyasası mevzuatı hükümlerinin uygulama alanı bulmaktadır. Bu düzenlemeye göre, halka açık anonim ortaklık konumundaki spor anonim şirketleri hakkında SKSFK hükümleri, 6362 sayılı SPK ve ilgili mevzuatla çatışmadığı ölçüde uygulama alanı bulacaktır.

Sonuç

Spor anonim şirketleri, Türk hukuk sisteminde özel bir konuma sahip anonim ortaklıklardır. Spor faaliyetlerinin profesyonel bir şekilde yürütülmesi, gelir-gider dengesinin sağlanması ve şeffaflık ilkesinin uygulanması için anonim ortaklık yapısı zorunlu kılınmıştır. Bu şirketler, hem Türk Ticaret Kanunu hem de Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu'na tabi olup, halka açık olanlar için sermaye piyasası mevzuatı da uygulanmaktadır.